Dąbie jest największą prawobrzeżną dzielnicą Szczecina. Leży nad jeziorem Dąbie i rzeką Płonia. Od wschodu znajdują się lasy Puszczy Goleniowskiej i łąki, od zachodu graniczy z rzeką Regalica, a od południa ze Zdrojami, osiedlem Słonecznym i Kijewem. Z centrum miasta do Dąbia można dostać się tramwajami linii 7 i 8, dojeżdżając do końcowej pętli tramwajowej na Basenie Górniczym, a stąd autobusami linii 56 i 62.
Burzliwa historia, początkowo słowiańskiej osady i grodu, a później miasta rywalizującego ze Szczecinem o wpływy handlowe zachęca do spacerku po jego ulicach.
Fragment planu dzielnicy Szczecin Dąbie (PDF - 0,17 MB) W Dąbiu zachowało się kilka szczególnie wartościowych zabytków. Są to:
KOŚCIÓŁ PW. WNIEBOWSTĄPIENIA NMP Przy ul. Anieli Krzywoń wznosi się kościół pw. Wniebowstąpienia NMP z XV w. Nawowy korpus kościoła posiada granitowy cokół z tego samego okresu. Wieża w dolnej partii murowana zakończona była drewnianym hełmem i liczyła 70,5 m wysokości.
Uderzenie pioruna 18 lipca 1863 r. spowodowało pożar, który strawił wieżę i znaczną część świątyni. W dwa lata później zbudowano neogotycką wieżę liczącą 75,6 m wysokości, która do dzisiaj góruje nad okolicą. Kościół posiada charakter halowy trójnawowy o sześciu przęsłach. Wyposażenie wnętrza jest neogotyckie. Na zewnątrz znajduje się fryz wykonany metodą sgraffito.
Wnętrze kościoła jest dostępne dla osób poruszających się na wózkach.
Od wprowadzenia reformacji na Pomorzu w 1534 r. kościół należał do gminy protestanckiej, a od 12 sierpnia 1945 r. jest kościołem katolickim.
KSIĄŻĘCY PAŁAC MYŚLIWSKI Renesansowy pałac myśliwski stoi przy ul. Dziennikarskiej. W XVIII i XIX w. służył jako mieszkanie dla wdów po pastorach. Obecnie mieści się w nim biblioteka.
Z powodu stromych schodów biblioteka jest niedostępna dla osób z dysfunkcją narządu ruchu. Pałac można oglądać z zewnątrz
Pierwszy zamek książęcy został wzniesiony w Dąbiu na pocz. XIII w. W 1249 r. szczecinianie wymusili na księciu Barnimie I, aby opuścił Szczecin i zburzył istniejący tam od ok. 1235 r. zamek książęcy. Książę Barnim I przeniósł się do zamku w Dąbiu, usytuowanego na wzniesieniu nad Płonią, poza Bramą Goleniowską. Prawdopodobnie stał on za obecnym Liceum Ogólnokształcącym, między ulicami Pucką i Młyńską. Nie można też wykluczyć, że w zamku tym w kwietniu 1273 r. odbył się ślub wnuczki Barnima I Ludgardy z księciem Wielkopolskim Przemysławem II.
Podczas pożaru miasta w 1592 r. spłonął zamek i wkrótce po tym książę Jan Fryderyk wybudował w Dąbiu nowy, renesansowy pałac myśliwski.
ŚREDNIOWIECZNY MUR OBRONNY Zachowany fragment średniowiecznego muru obronnego z XIII w. znajduje się przy ul. Cichej. Jego budowę podjęli mieszczanie Dąbia po wydaniu pozwolenia w 1277 r. przez księcia Barnima I.
Mury wykonano z głazów narzutowych. Pierścień murów liczył 1390 m, posiadał 3 bramy i 28 baszt łupinowych. Grubość murów wynosiła od 0,8 m do 1,25 m. W XV w. bramy otrzymały przedbramia. Likwidacji murów dokonano w XIX w.
KOSZARY PORTOWE Obecnie w gmachu koszar przy ul. Portowej mieści się Technikum Melioracji i Rachunkowości Rolnej. Koszary zbudowano na przełomie XIX i XX w. Na dziedzińcu znajduje się kamienny cokół pomnika, przypuszczalnie z okresu I wojny światowej. Liczne stajnie, później garaże, które usytuowane były po obu stronach ulicy, wyburzono. Natomiast dawna ujeżdżalnia została przebudowana na halę sportową.
Oprócz opisanych zabytków warto też obejrzeć:
- spichlerz w porcie przemysłowym przy ul. Portowej, - pozostałości zapory wodnej dawnego młyna i elektrowni wodnej na Płoni, - pałacyk na przystani Harcerskiego Ośrodka Morskiego przy ul. Żaglowej, - zabudowania dawnego sądu i więzienia z końca ubiegłego wieku przy ul. Pomorskiej, obecnie siedziba policji, - pozostałości bunkrów z ostatniej wojny przy ul. Cichej.
Przed tysiącem lat nad rzeką Płonia, w okolicy obecnych ulic Oficerskiej i Lekarskiej powstało osiedle słowiańskie. Zostało ono zniszczone w latach 1119-1121 podczas walk polskiego księcia Bolesława III Krzywoustego z Pomorzanami. W 1176 r. istniała tutaj wieś, którą książę Warcisław II podarował cystersom kołbackim. W 1249 r., po zburzeniu książęcej siedziby w Szczecinie, książę Barnim I zamieszkał w założonym tutaj w 1209 r. dworze. W 1260 r. Dąbie uzyskało prawo miejskie magdeburskie, zamienione w 1293 r. na lubeckie.
W 1277 r. zaczęto otaczać lokacyjne miasto, w kształcie owalu, wieńcem murów obronnych z bramami: Szczecińską, Młyńską i Goleniowską. W centralnym punkcie miasta postawiono kościół św. Mikołaja. W roku 1299 wzmiankowana jest kamienna grobla łącząca Dąbie ze Szczecinem.
Głównym źródłem utrzymania mieszkańców było rzemiosło. Dąbie wielokrotnie przeżywało pożary, szczególnie dotkliwe w 1540, 1592 i 1635 r. Wielokrotnie też epidemie dziesiątkowały mieszkańców, szczególnie w początkach XVIII w. Klęski te doprowadziły do upadku znaczenia miasta.
Podczas wojny trzydziestoletniej (1618-1648) nakładane na miasto kontrybucje, rozboje i gwałty zadawane przez wojska cesarskie Wallensteina i szwedzkie spowodowały dalszy jego upadek. W tym okresie przekształcono je w twierdzę. Po Pokoju Westfalskim w 1648 r. dostało się pod panowanie szwedzkie. W 1657 r. pod Dąbie podeszły polskie wojska Stefana Czarnieckiego, niszcząc podmiejskie zabudowania. W 1720 r. Dąbie dostało się we władanie pruskie, później niemieckie, które trwało do 18 marca 1945 r. z krótką przerwą okupacji francuskiej (1806-1813).
Władze pruskie rozbudowały forty założone przez Szwedów. Zlikwidowano je w latach 1872-1873. Jedyną pozostałością twierdzy jest Kanał Ulgi, stanowiący dawniej fosę. W połowie XVIII w. w Dąbiu działały duże zakłady VossÕa z kuźnią i szlifiernią o napędzie wodnym oraz 3 młyny wodne o wielowiekowych tradycjach.
Dąbie stało się ważnym węzłem komunikacji kolejowej po uruchomieniu linii do Poznania w 1846 r. do Goleniowa i dalej do Kołobrzegu i Świnoujścia oraz do Starego Czarnowa i Chwarstnicy w ostatnim dziesięcioleciu XIX. O znaczeniu Dąbia w drugiej połowie XIX w. może świadczyć fakt funkcjonowania tutaj 2 fabryk cementu, 2 tartaków (działały jeszcze po ostatniej wojnie), 2 olejarni, młyna parowego i wiatraka. W owym czasie działały tu 4 hotele (jeden o wysokim standardzie) i 11 gospód z wyszynkiem, a ulubionym przysmakiem był wypiekany tutaj różany chlebek o aromatycznym zapachu i ściśle chronionej recepturze jego wypieku. Był on słynny na całym Pomorzu.
Odnotowano także, że handlem trudniło się 2 kupców, 13 sklepikarzy i 29 kramarzy. Pieczywo wypiekało 10 piekarzy, ubojem zajmowało się 9 rzeźników.
Z innych zawodów warto wspomnieć o 25 szewcach, 23 ślusarzach, 19 krawcach, 8 garncarzach, 7 stelmachach, po trzech było szklarzy, siodlarzy i iglarzy, po dwóch murarzy, malarzy i cieśli, po jednym kominiarzu, mydlarzu, zegarmistrzu i dekarzu. Rybactwem zajmowało się 27 mistrzów i 15 pomocników. Dąbie było miasteczkiem samowystarczalnym.
Dalsze ożywienie gospodarcze nastąpiło na przełomie XIX i XX w. Wtedy to dokonano zabudowy dzisiejszej ul. Gryfińskiej. Po pierwszej wojnie światowej rozwinęło się Przedmieście Goleniowskie wzdłuż ul. Goleniowskiej.
W 1902 r. w widłach Płoni, przy ulicy Racławickiej prowadzącej do dworca kolejowego, zbudowano niewielki kościół przeznaczony dla liczącej ok. 300 wiernych gminy katolickiej. Zniszczony został podczas ostatniej wojny.
Po wojnie odgruzowane place w centrum zabudowano szarymi blokami z wielkiej płyty oraz pawilonami handlowymi. Dopiero w ostatnich latach podjęto budowę estetycznych domów mieszkalnych z cegły.
Dąbie posiada olbrzymie walory turystyczne (potencjalne obszary rekreacyjne wymagają jednak kompleksowego zagospodarowania). Zawdzięcza je jezioru o tej samej nazwie. Dąbie to jezioro deltowe polodowcowe o pow. 56 km kw. (czwarte co do wielkości w Polsce). Składa się z dwóch części, tj. Dużego Jeziora Dąbie i tzw. zatoki. W całości leży w granicach administracyjnych Szczecina. Długość wynosi ok. 17 km, a szerokość od 2 do 7,5 km. Należy do jezior płytkich, gdyż głębokość wynosi od 2,8 m do ok. 6,8 m na torze wodnym.
W południowej części jeziora zlokalizowane są przystanie jachtowe i camping "Marina". Niektóre przystanie świadczą usługi na rzecz cumujących w nich jachtów.
Na południe od jeziora Dąbie znajduje się lotnisko sportowe. Początkowo lotnisko umiejscowione było nad jeziorem i lądowały tu hydroplany obsługujące od 1921 r. linię Berlin - Królewiec. W 1924 r. przystąpiono do budowy cywilnego lotniska na stałym lądzie, a jego otwarcie nastąpiło w 1927 r. W 1939 r. zawieszono loty pasażerskie. Po wojnie obsługiwało ono krajowe linie lotnicze. Służyło także jako lotnisko sportowe. Obecnie może przyjmować niewielkie samoloty pasażerskie. Działa tu również Aeroklub Szczeciński.
|